21 كتاب ، ذكر نموده‌اند . اما قول سوم ، متعلق است به سيد مرتضى در « الانتصار » و « ميافارقيات » ، فاضل آبى در كشف الرموز و علامه حلى در مختلف اين قول را از « ابن ابى عقيل » نيز نقل نموده‌اند . « 1 » تعبير سيد مرتضى در « الانتصار » پس از آنكه در جواب شخص سنىاى كه زوجيت زن در عقد انقطاعى را ( از اين باب كه زوجيت را ندارد ) ، منكر شده است جوابى ذكر نموده است ، جواب ديگرى را بدين عبارت : « . . . على أن مذهبنا ان الميراث قد يثبت فى المتعة ، اذا لم يحصل شرط فى اصل العقد بانتفائه » ( الانتصار / 114 ) بيان كرده است . ظاهر كلمه « مذهبنا » ادعاى اجماع است با اينكه تنها كسى كه او نيز قائل به اين قول شده است « ابن ابى عقيل » است . « 2 » در كتب فقهاء گاهى قول دوم را به شهرت نسبت داده‌اند و گاهى هم قول سوم ، نسبت به شهرت داده شده است . منشأ اختلاف اقوال ، اختلاف در روايات است كه بايد آنها را بررسى نماييم . 2 - انتساب قول به ثبوت ارث در عقد متعه ، به ابن براج ، صحيح نيست قبل از ورود در طرح روايات مسأله ، ذكر اين مطلب لازم است كه به نظر ما آنچه را به « ابن براج » نسبت داده و گفته‌اند ، مختار وى قول چهارم است ، خالى از اشكال نيست و با مراجعه به كلمات « ابن براج » معلوم مىشود كه وى چنين قولى ندارد بلكه فتواى او همان فتواى شيخ طوسى است « 3 » كه ، شيخ طوسى قائل است كه طبيعت عقد انقطاعى مقتضى عدم الارث است مگر اينكه شرط ثبوت الارث در آن شود ( قول دوم ) و بنابراين آنچه را كه در « ايضاح » و « كنز الفوائد » و به تبع آنها در

--> ( 1 ) - استاد مد ظله : « كشف الرموز » در حدود سى سال قبل از « مختلف » نوشته شده است . ( 2 ) - استاد مد ظله : با اينكه شيخ مفيد استاد ، سيد مرتضى قائل به عدم توارث شده است ، تعجب اين است كه سيد مرتضى چگونه براى مختار خود ، ادعاى اجماع مىنمايد . ( 3 ) - استاد : و اين مطلب با توجه به اينكه فتاوى و نظرات « ابن براج » در اكثر موارد موافق با نظريات شيخ طوسى است به طورى كه او را از تابعان شيخ مىدانند و تعبير « اتباع الشيخ » كه در كتب فقهى آمده است ، اظهر مصاديقش « ابن براج » است ، تأييد مىشود . اين جانب در بسيارى از موارد ، اشتباهاتى را كه در كتاب « المهذب » ابن براج وجود دارد ( اشتباهات چاپى ) را با مراجعه به « المبسوط » شيخ تصحيح و حل نموده‌ام .